فصلنامه محیط شناسی راهبردی ج.ا.ایران

فصلنامه محیط شناسی راهبردی ج.ا.ایران

تبیین نظام مند تهدیدات ژئوپلیتیکی ج.ا.ایران در منطقه غرب آسیا در گام دوم انقلاب اسلامی ایران (با ارائه الگو بر اساس مدل استراوس-کوربین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار علوم سیاسی دانشگاه امام علی(ع)
2 عضو هیئت علمی دانشگاه امام علی(ع)
چکیده
تهدیدات ژئوپلیتیکی نوعی از تهدیدات هستند که بر اساس مؤلفه­ها و واقعیت­های ژئوپلیتیکی موجود، امنیت و منافع ملی کشورها مورد تهدید قرار می­گیرند. در این میان، ج.ا.ایران با توجه به هویت و ژئوپلیتیک خاص خود، در گام اول انقلاب اسلامی در موارد متعددی مورد تهدید و حتی تجاوز قرار گرفته است؛ اما در نهایت علی­رغم فراز و نشیب‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی-امنیتی توانسته تهدیدات شکل گرفته را دفع و حتی برخی از آنها را به فرصت تبدیل نماید و در راستای شکل‌دهی به نظم ژئوپلیتیک منطقه‌ای مورد نظر خود گام‌های مؤثری بردارد. اما اینک در شروع گام دوم انقلاب اسلامی، پا به پای پیشرفت‌ها و موفقیت‌های به دست آمده در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی، دشمنی دشمنان هویتی و قدرتی نمایان‌تر، عرصه‌های تهدید گسترده‌تر و افق رویارویی روشن‌تر شده است. وضعیت و شرایط کنونی و چشم‌انداز پیش‌رو در گام دوم انقلاب اسلامی، ضرورت شناخت تهدیدات ژئوپلیتیکی منطقه­ای بر ضد ج.ا.ایران را دو چندان نموده است. از این رو، در این پژوهش با روش تجزیه و تحلیل کیفی روند تحولات نظم ژئوپلیتیک منطقه جنوب غرب آسیا مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و در ادامه، بر اساس روش GT مقوله های اصلی متن استخراج، تهدیدات موجود و در حال شکل‌گیری بر علیه موجودیت ج.ا.ایران و وجودِ انقلاب اسلامی، تبیین و بر اساس مدل نظام‌مند استراوس-کوربین، راهبرد‌های مؤثر برای مقابله با تهدیدات ژئوپلیتیکی ارائه گردیده است.
کلیدواژه‌ها

  • منابع

    الف) فارسی

    • ایرانی، محمد (1394)، "­رویکردهای جدید رژیم صهیونیستی در جبهۀ عربی"، همایش تحلیل کنش‌گری رژیم صهیونیستی و در محیط راهبردی ج.ا.ا، تهران، مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی.
    • -آجر­لو، حسین (1397)، "چشم‌انداز عربستان سعودی در 2030؛ فراز یا فرود؟، تهران: انتشارات مؤسسۀ فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
    • بال، ر. آلن؛ پیترز، ب. گای (1384)، «­سیاست و حکومت جدید"، ترجمۀ عبدالرحمن عالم، تهران: نشر قومس.
    • بی‌نا (تیرماه 1395)، "راهبرد پسابرجام رژیم صهیونیستی در قبال ایران و منطقه"، تهران: اندیشکدۀ
    • سیاست­های راهبردی روشن آرا (اسرا)، گزارش راهبردی سیاسی -5، ویرایش اول.
    • بیگ­رضایی، مجید؛ حیدری­فر، محمد­رئوف (1395)، " ژئوپلتیک و بازیگری قدرت­های جهانی و منطقه­ای در غرب آسیا"، دورۀ 5، ش 9، فصلنامۀ علمی مطالعات بیداری اسلامی.
    • پیریایی، محسن (1387)، "­نگاه سازه‌انگارانه به تقابل اروپا و آمریکا با برنامۀ‌ هسته‌ای ایران"­ ش 20، فصلنامۀ رهاورد.
    • ترکاشوند، جلال (1396)، "رویکرد دولت اوباما به نظم­های امنیتی خاورمیانه در پرتو انقلاب­های عربی 2011"، پایان­نامۀ مقطع دکتری، دانشگاه خوارزمی.
    • ترکاشوند، جلال؛ کریمی، غلامرضا (1394)، "­سیاست­های راهبردی آمریکا بعد از تحولات عربی خاورمیانه 2011"، س پنج، ش 3، فصلنامۀ پژوهش­های سیاسی جهان اسلام.
    • حیات مقدم، امیر؛ فرجی­راد، عبدالرضا؛ سرور، رحیم (1396)، "­عوامل ژئوپلتیکی و سیاسی مؤثر بر راهبرد دفاعی- امنیتی ج.ا ایران در مقابل تهدیدات فرا­منطقه­ای از مبدأ سرزمینی عراق"، س هفتم، ش 62، فصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات بین رشته­ای دانش راهبردی،
    • -رحیمی، غلامعلی (1397)، "­تولید نفت شیل آمریکا و نقش آن در بازار نفت"، ش 157، مؤسسۀ مطالعات انرژی.
    • -زرگر، علیرضا (1394)، "­ماهیت افراط­گرایی اسرائیل با تأکید بر نظریۀ ساختار-کارگزار"، تهران: مجموعه مقالات همایش تحلیل کنشگری رژیم صهیونیستی در محیط راهبردی ج.ا.ایران، مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی.
    • سجادپور، سید­محمد­کاظم­؛ اجتهادی، سعیده (1389)، "­ﻧﮕﺮش اﻣﻨﻴﺘﻲ ﻏﺮب و ﺗﻬﺪﻳﺪات ﺑﻴﻦ­اﻟﻤﻠﻠﻲ ﭘﺲ از ﺟﻨﮓ ﺳﺮد؛ ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ ﻣﻮردی ﺑﺮﻧﺎﻣﺔ ﻫﺴﺘﻪای ﺟﻤﻬﻮری اسلامی ایران"، دانش سیاسی، س ششم، بهار و تابستان، ش اول.
    • سلیمی، حسین (1384)، "دولت مجازی یا واقع­‌گرایی تهاجمی"، ش 17، پژوهش حقوق عمومی.
    • قهرمان­پور، رحمن (1389)، "کالبد شکافی مسئلۀ هویت در خاورمیانه"، خاورمیانه پژوهی، ج سوم، نشر: دانشگاه امام صادق (ع).
    • قدسی، امیر (1397)، نظام ژئوپلتیکی غرب آسیا و نظم مطلوب منطقه­ای ایران، دورۀ 16، ش 72، فصلنامۀ مطالعات دفاعی استراتژیک.
    • گلشنی، علیرضا؛ سهرابی، حمیدرضا (1393)، "نقش جمهوری اسلامی ایران در قیف ژئوپولیتیک غرب آسیا "، ش 18، فصلنامۀ تحقیقات سیاسی بین­المللی.
    • مجتهد­زاده، پیروز (1392)، "­جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی"، تهران: سمت.
    • مهر­عطا، رضا (1395)، "ایران و عربستان سعودی رویکرد تقابلی-تعاملی"، مجموعه مقالات همایش تحولات ژئوپلیتیک غرب آسیا با تأکید بر امنیت منطقه‌ای، تهران: مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی.
    • مرادی، روح­الله (1393)، "بررسی مقایسه‌ای سیاست خارجی و منافع ملی ایران و عربستان در عراق"، پایان­‌نامة کارشناسی­ارشد دانشگاه شهید بهشتی.
    • مهدیان، حسین (1392)، "ژئوپلیتیک و امنیت ملی ج.ا.ایران"، تهران: انتشارات دافوس ارتش.
    • -مهدیان، حسین؛ ترکاشوند، جلال (1400)، راهبردهای بازدارندگی ج.ا.ایران در گام دوم انقلاب اسلامی ایران، مجموعه مقالات دومین همایش گام دوم انقلاب اسلامی، سازمان عقیدتی سیاسی ارتش.
    • میرزا­عبدالله، علیرضا (1394)، "­سیاست درست ایران علیه عربستان چیست"، سایت خبری-تحلیلی فرارو، کد خبر: ۲۵۲۰۳۷، 16 آبان ماه.
    • مهدیان، حسین (1392)، "­نمایۀ راهبردی تحلیل تحولات نظم ژئوپلیتیکی منطقۀ غرب آسیا"، س پانزدهم، ش 125، گروه ژئوپلیتیک پژوهشکدۀ امنیت ملی دانشگاه عالی دفاع ملی.
    • مهدیان، حسین؛ آقا­حسینی، علیرضا؛ علی­حسینی، علی (1395)، "تحلیل بازدارندگی توانمندی‌های هسته‌ای ایران"، س اول، ش 1، فصلنامة دفاعی-راهبردی اندیشۀ نوین.
    • نعمتی، امیر­حسین؛ مهدیان، حسین (1398)، "تحلیل جایگاه قدرت نظامی در تأمین بازدارندگی ملی"، مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی، س سیزدهم، ش­/131، دو ماهنامة اطلاعات راهبردی.
    • یاری، احسان (1398)­،" الزامات ژئوپلیتیک و ضرورت‌های ‌راهبردی برنامۀ موشکی جمهوری اسلامی ایران در محیط آنارشیک نظام بین‌الملل"، دورۀ 12، ش 42، فصلنامۀ آفاق امنیت.

    ب- انگلیسی

    ·         Gardner, Frank(2020) “Iran's network of influence inMiddleEast”,https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50324912

    • Husari, Khalil (2019)" Oil Shale Development in the United States_ Prospects and Policy Issues-RAND, Neurotherapeutics volume 16, pages685–702.
    • Indyk, Martin (2019). “Disaster in the Desert: Why Trump’s Middle East Plan Can’t Work”. Foreign Affairs. Available at; https://www.foreignaffairs.com/articles/middle-east/2019-10-15/disaster-desert.
    • Jervis, Robert (1999) "Realism, Neoliberalism, and Cooperation: understanding the debate" International Security’.  Summer, 24(1) .
    • Knopf, J. W. (2010)" The Fourth Wave in Deterrence Research", Contemporary Security Policy, Vol. 31, No.1
    • Kay, Sean (2013), America’s Asia Pivot – A Return to Realism?, Centre for Interna tionalPeaceand Security Studies, McGill University, Available Online at: https:// ciaonet.org/catalog/30981.
    • Katulis ,Brian (2021)” Seeking a New Balance for U.S. Policy in the Middle East”, Foreign PolicyandSecurity,https://www.americanprogress.org/issues/security/reports/2021/09/07/503429/seeking-new-balance-u-s-policy-middle-east.
    • Lake, E. (2017). Trump Looks for Opportunities in the Middle East Crisis, Peace between Israelis and Palestinians, https://www.bloomberg.com/view/articles.
    • Laroy,Almon (2019). Understanding Deterrence, ROND Corporation, Expert insights on a timely policy issue: https://www.rand.org/pubs/perspectives/PE295.html
    • Mearsheimer, John J. and Stephen W. (2003). 'An Unnecessary War', Foreign Policy 134 (January/February): 51-59.
    • Mearsheimer, John J. (2001). The Tragedy of Great Power Politics. New York: W. W.  Norton.
    • Miller, David and Sokolsky , Richard (2019),Saudi Arabia and Israel are pushing US to confront Iran. Trump shouldn't take the bait, CNN: https://amp.cnn.com/cnn/2019/05/21/opinions/israel-saudi-arabia-iran-opinion-miller-sokolsky/index.html

    ·         Rynhold, Jonathan(2020)" The transformation of Saudi-Israeli relations",Israel Affairs: https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13537121.2020.1832320.

    ·         Saab ,Bilal Y. (2022)"Integrated Air and Missile Defense Will Enhance Security in the Middle East", https://nationalinterest.org/feature/integrated-air-and-missile-defense-will-enhance-security-middle-east.

    ·         Thompson ,Jack (2018). “Trump’s Middle East Policy”. CSS Analyses Security Policy. No, 233.

    ·         Steinsson, Sverrir (2014). John Mearsheimer's Theory of Offensive Realism and the Rise of China, E-International Relations : https://www.e-ir.info/2014/03/06/john-mearsheimers-theory-of-offensive-realism-and-the-rise-of-china.