1
دانشیار روابط بین الملل ،گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان
2
دانشجوی دکتری تخصصی روابط بین الملل ، گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل ، دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان ، اصفهان ، ایران
چکیده
از آغاز هزاره سوم، تولید و بهرهبرداری از انرژیهای تجدیدپذیر مانند انرژی آب، باد، خورشید، زیستتوده و زمین گرمایی مورد توجه بسیاری از کشورها قرار گرفته است، بهطوری که پیشبینی میشود درآینده سهم انرژی های تجدیدپذیر در تولید انرژی جهان به شدت افزایش یابد. این امر نیز منجر به تحول اهمیت ژئوپلیتیکی دو دسته از کشورها (کشورهای دارنده انرژی فسیلی و کشورهای دارای انرژی تجدید پذیر) و دگردیسی در اهمیت و جایگاه این کشورها در سیاست جهانی خواهد شد. در این پژوهش برای بررسی تغییرات ایجاد شده در ژئوپلیتیک انرژی جهان تا سال 2050، این سؤال مطرح شده است که افزایش تدریجی سهم انرژیهای تجدیدپذیر در جهان، چگونه باعث تحول در جایگاه و اهمیت ژئوپلیتیکی کشورهای دارای منابع انرژی فسیلی و تجدید پذیر، امنیت انرژی و تحولات سیستمیک جهانی میشود. در پاسخ به سؤال طرح شده، با تکیه بر نظریه ژئوپلیتیک انرژی و با بهرهگیری از روش توصیفی-تحلیلی این فرضیه مطرح شده است که به طور نسبی از اهمیت ژنوپلیتیکی کشورهای تولیدکننده انرژیهای فسیلی کاسته و در مقابل بر اهمیت و نقش کشورهای دارنده دانش فنی انرژی های تجدید پذیر افزوده خواهد شد و امنیت انرژی کمتر متأثر از شرایط سیاسی، اقتصادی و امنیتیِ منطقه ای- بین المللی خواهد بود. همچنین جهان به سمت تکثر مراکز قدرت با برجستگی نقش چین و سایر دارندگان دانش فنی انرژی های تجدید پذیر حرکت خواهد کرد و همینطور جایگاه دارندگان منابع کوبالت، لیتیوم و مس اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
حافظنیا، محمدرضا (1385). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد: انتشارات پاپلی.
صادقی، سید شمسالدین (1392). «ژئوپلیتیک انرژی ایران و رویکرد اتحادیه اروپا»، سازمانهای بینالمللی، 1(3)، 151-179.
صفوی، یحیی؛ محرابی، علیرضا؛ مهدیان، حسین (1392). «بررسی جایگاه ژئوپلیتیک انرژی در تأمین امنیت ملی ایران از منظر سه رویکرد امنیت ملی (گسترش محور، حفظ محور و توسعه محور)»، فصلنامه ژئوپلیتیک، 9(1)، 32-59.
Austvik, Ole Gunnar; Rzayeva, Gulmira (2017). “Turkey in the Geopolitics of Energy”, Energy Policy, (107), pp.539-547.
Auty, Richard (1993). Sustaining Development in Mineral: The Resources Curse Thesis, UK: Taylor & Francis Group.
Becker, Antoaneta (2010). China closes in around its Rare Earth, Available at:http://globalgeopolitics.net/wordpress/2010/11/06/china-closes-in-around-its-rare-earth.\, (Accessed 29 May 2023).
Boyle, Godfrey (2004). Renewable Energy: Power for a Sustainable Future,Oxford: Oxford University Press.
Buzan, Barry; and Ole (2003). Regions and Powers: The Structure of International Security, Cambridge: Cambridge University Press.
De Ridder, Marjolein (2013). “The Geopolitics of Mineral Resources for Renewable Energy Technologies”, Available at: https://hcss.nl/wp-content/uploads/2013/08/The_Geopolitics_of_Mineral_Resources_for_Renewable_Energy_Technologies.pdf (Accessed 30 July 2023).
European Environment Agency (2004). Environmental Impact of Energy, Available at: https://www.eea.europa.eu/help/glossary/eea-glossary/ environmental-impact-of energy#:~:text=The%20environmental%20problems%20directly%20related,cause%20of%20urban%20air%20pollution (Accessed 30 January 2024).
IRENA (2024). Renewable Capacity Highlights, Available at: https://mc-cd8320d4-36a1-40ac-83cc-3389-cdn-endpoint.azureedge.net/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2024/Mar/IRENA_RE_Capacity_Highlights_2024.pdf?rev=7692ae29458142dd8563618f496e0abb&hash=2EF08FE142186335E6EB9A69696C30AA(Accessed 30 March 2024).
Klare, Michael (2008). Rising Powers, Shrinking Planet: The New Geopolitics of Energy, New York: Henry Holt and Company.
Meadows, Dennis; Randers, Jorgan (2004). The Limits to Growth,London: Routledge.
Nye, Joseph S. (2004). Soft Power: The Means to Success in World Politics, New York: PublicAffairs.
Statista (2023). “Investments in the Energy Transition Worldwide in 2023, by Leading Country”, Available at: https://www.statista.com/statistics /1290974/ investment-in-energy-transition-by-country/ (Accessed 29 March 2024).
Stern, Nicholas (2006). The Stern Review on the Economics of Climate Change,Cambridge: Cambridge University Press.
Vakulchuk, Roman; Overland, Indra; Scholten, Daniel (2020). “Renewable energy and geopolitics: A review”, Renewable and Sustainable Energy Reviews,
Vidakis, Ioannis; Georgios, Baltos (2016). “Security aspects of Geoenergeiaand the significance of energy resources management in International Politics”, Geopolitics of Energy, 37(3), pp. 2-16.
Wisevoter (2023). Renewable Energy by Country, Available at: https://wisevoter.com/country-rankings/renewable-energy-by-country/ (Accessed 29 August 2023).
Yergin, Daniel (2011). The Quest: Energy, Security, and the Remaking of the Modern World,New York: Penguin Press.
Zhang, Hongyi and et.al. (2022). “The Impacts of Resource Endowment, and Environmental Regulations on Sustainability - Empirical Evidence Based on Data from Renewable Energy Enterprises,” Energies, 15(13), pp. 1-14.
امیدی، علی، میراحمدی، سعید و امامی، اسما. (1404). چشم انداز تأثیر انرژیهای تجدیدپذیر بر تحول ژئوپلیتیک انرژی در جهان (2050-2023). فصلنامه محیط شناسی راهبردی ج.ا.ایران، 9(2)، 131–170.
MLA
امیدی، علی، میراحمدی، سعید، و امامی، اسما. "چشم انداز تأثیر انرژیهای تجدیدپذیر بر تحول ژئوپلیتیک انرژی در جهان (2050-2023)"، فصلنامه محیط شناسی راهبردی ج.ا.ایران، 9، 2، 1404، 131–170.
HARVARD
امیدی، علی، میراحمدی، سعید، و امامی، اسما. (1404). 'چشم انداز تأثیر انرژیهای تجدیدپذیر بر تحول ژئوپلیتیک انرژی در جهان (2050-2023)'، فصلنامه محیط شناسی راهبردی ج.ا.ایران، 9(2), pp. 131–170.
CHICAGO
امیدی، علی، میراحمدی، سعید و امامی، اسما، "چشم انداز تأثیر انرژیهای تجدیدپذیر بر تحول ژئوپلیتیک انرژی در جهان (2050-2023)." فصلنامه محیط شناسی راهبردی ج.ا.ایران، 9 2 (1404): 131–170,
VANCOUVER
امیدی علی، میراحمدی سعید، امامی اسما. چشم انداز تأثیر انرژیهای تجدیدپذیر بر تحول ژئوپلیتیک انرژی در جهان (2050-2023). فصلنامه محیط شناسی راهبردی ج.ا.ایران. 1404;9(2):131–170.