تحقق حکمرانی مطلوب در جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر عقلانیت سیاسی مفاهمه‌ای؛ شاخص‌ها و الزامات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه علوم سیاسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.

چکیده

مفهوم حکمرانی مطلوب در دو دهة اخیر از سوی محافل علمی، آکادمیک و نیز حکومت‌ها برای جلب رضایتمندی مردم و دستیابی به توسعة مورد نظر خود مورد توجه قرار گرفته است اما واقعیت این است که تحقق این موضوع، نیاز به الزامات و مقتضیات متعددی دارد که یکی از مهمترین آنها لزوم عقلانیت سیاسی تفاهمی توام با واقع و منطبق با اندیشه و عمل آگانه است. بر این اساس، پژوهش حاضر درصدد است تا نسبت یک حکمرانی مطلوب را با شاخص‌های عقل محور در ابعاد مختلف را در نظام جمهوری اسلامی ایران مورد ارزیابی قرار داده تا بتوان بر اساس آن، راهکارهای دستیابی یک حکومت به حکمرانی مطلوب را ترسیم نمود. سوال اصلی پژوهش حاضر نیز عبارت است از: «الزامات عقلانیت سیاسی مفاهمه‌ای در حکمرانی مطلوب چیست؟». مفروض اصلی این نوشتار آن است که امروزه با نقد عقلانیت سیاسی ابزاری ماکس وبر شاید بتوان با بهره گیری از اندیشه فلسفی و اجتماعی یورگن هابرماس و به ویژه نظریه عقلانیت سیاسی مفاهمه‌ای و لحاظ ملاحظات محیطی و باور به ارزش‌های حاکم بر جامعه و در سایه تفاهم، شاخص‌های روشن‌تری را برای تحقق حکمرانی مطلوب معرفی نمود. این مقاله با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی عقلانیت های سیاسی و کنش های رفتاری مرتبط را بررسی کرده و تلاش دارد تا در قالب عقلانیت سیاسی مفاهمه‌ای شاخص های اثرگذار و موثر در تحقق یک حکمرانی مطلوب را احصاء نماید.

کلیدواژه‌ها


الف- فارسی
-ادیانی، سید یونس (1397). بنیادهای عقلانی مفاهمه (مفاهمه سیاستی). تهران: مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
- اسمیث، ب.ث (1399). حکمرانی خوب و توسعه. ترجمه مرسده آدابی، گلنار آدابی، دکتر مجتبی معظمی. تهران: گسترش.
-بشیریه، حسین (1401). عقل در سیاست. تهران: نگاه معاصر.
-حسینی، علی؛ رفیع نژاد، زهرا و درویشی، مرتضی (1402). «فرهنگ پذیری در بستر عقلانیت در جهت رسیدن به همزیستی مسالمت آمیز (با رویکرد عقلانیت ارتباطی هابرماس)»، جامعه فرهنگ رسانه، 12(48)، 85-103.
-زهیری، علیرضا (1401). «حکمرانی خوب و الزامات سازه‌ای شفافیت (با تأکید بر اسناد فرادستی ج.ا.ایران)»، آیین حکمرانی، 1(2)، 105-126.
-شاکری، حمید (1403). «تحلیلی بر مؤلفه‌های حکمرانی خوب از منظر نهادهای بین المللی و قانون اساسی ج.ا.ایران»، مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی، 2(1)، 81-107.
-صالحی، مطهره (1402). «بررسی و تبیین شاخص های تحقق حکمرانی خوب در راستای توسعه یافتگی»، جغرافیا و روابط انسانی، 6(1)، 318-331.
-علی‌پور، اسماعیل(1401). جامعه‌شناسی حکمرانی. تهران: اندیشه احسان.
-قدوسی، محمدامیر (1402). چهار نظریه درباره حکمرانی. تهران: نگاه معاصر.
-قصاب زاده لنگری، زینب؛ کمالیان، امین رضا؛ یعقوبی، نورمحمد؛ دوست محمدیان، حمید و آرامش، حامد(1402). «بررسی تاثیر حکمرانی الکترونیک بر پایداری سازمانی با نقش میانجی حکمرانی خوب»، چشم انداز مدیریت دولتی، 14(2)، 139-161.
-کانینگهام، فرانک(1403). نظریه‌های دموکراسی. ترجمه سعید خاوری‌نژاد، تهران: دنیای اقتصاد.
-کلابی، امیرمحمد و یعقوبی، نورمحمد (1401). «ارائه مدل حکمرانی پایدار با تأکید بر توسعه کارآفرینی»، مدیریت دولتی، 14(2)، 195-214.
-کلهری، احمد؛ محسنی، علی و الهی منش، محمد حسن(1401). «ارزیابی شاخص‌های حکمرانی خوب در ج.ا.ایران»، راهبرد سیاسی، 6(2)، 99-112.
-متوسلی، محمود و حاجی علی اکبری، کاوه ( 1395 ). «کنش جمعی؛ نقطه اتصال تفکر نهادگرا و نگرش برنامه ریزی ارتباطی»، برنامه ریزی و بودجه، 21(4)، 15-45.
-مقدری، مهدی (1400). حکمرانی خوب و توسعه، دیدگاه‌های دانیل کافمن. تهران: نگاه معاصر.
-ملکی، علی (1396). «نظریه انتقادی، الگویی برای تعامل دین و دولت»، علوم سیاسی، 20(78)، 131-152.
-واحدی، سعید (1402). مدل سازی حکمرانی خوب در ج.ا.ایران. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 4(2)، 83-105.
-هابرماس، یورگن ( 1400). نظریة کنش ارتباطی. ترجمه:کمال پولادی، تهران: مرکز.
-یدالهی، انور و پیرامن، فاطمه (1403). «تحولات مفهوم حکمرانی خوب در پرتو رویۀ دیوان اروپایی حقوق بشر»، مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، 54(1)، 667-683.
 
ب- انگلیسی
-Chanda, T., Madoda, D., Hassan Sain, Z., & Chisebe, S. (2024). Good Governance: A Pillar to National Development. International. Journal of Research Publication and Reviews, 5(6), 6215-6223.
-Dandashly, A., & Kourtelis, C. (2024). Political corruption in the Arab Mediterranean countries: an innovative typology. Journal of Democratization, 31(8), 1844-1865.
-Habermas, J. (2014). The Theory of Communicative Action. Boston: Beacon Press.
-Figueira, F. (2024). Theorising Bounded Rationality in EU Policy-Making. Journal of Common Market Studies, 16(4), 1-17.
-Habermas, J. (2023). A New Structural Transformation of the Public Sphere and Deliberative Politics. London: SAGE.
-Habermas, J. (2020). Philosophical-Political Profiles. London: Rouledge.
-Habermas, J. (2019). Toward a Rational Society. NewYork: Beacon Press.
-Habermas, J. (2018). On the Pragmatics of Social Interaction. London: SAGE.
-Habermas, J. (2012). Communication and the evoluation of society. Cambridege: polity press.
-Habermas, J. (2009). The Theory of Communicative Action; Reason and the Rationalization of Society, Boston: Beacon Press.
-Ijim Agbor, U., Ijim Agbor, T., Ofu Obaji –akpet, I., & Richard Eja, T. (2024). Good governance, Elections and meeting the Sustainable Development Goals by 2030 in Africa. African Journal of Politics and Administrative Studies, 17(1), 353-379.
-Kalberg, S. (2024). Max Weber’s Sociology. London: Routledge.
-Kangkang, C., & Jianping, Z. (2024). On the Rationality of Ethical Governance of Eco-Environment: Analysis from the Perspective of Marxist Environmental Governance. Journal of Frontiers Philosophy in China, 19(4), 416-427.
-Murtazashvili, J. (2025). The problem of governance, Journal of Frontier in Political Scienc, 7(4), 1-16.
-Narlikar, A. (2024). What Rationality, Whose Design and Governance How? Journal of Government & Opposition, 43(1), 371-389.
-Ozekin, A., & Aksoy, F. (2025). Index generation for good governance via multiplicative data envelopment analysis. Journal of Socio-Economic Planning Sciences, (99), 112-131.
-Ritzer, G. (2005). Encyclopedia of social theory. London: SAGE.
-Setala, M. (2024). Inclusive deliberation for future-regarding governance: potentials and pitfalls. Journal of Policy Studies, 12(2), 146-162.
-Zhu, B., Yang, M., & Chu, X. (2024). Good governance and innovation: Economic freedom matters. Technological Forecasting and Social Change, (205), 427-444.