تحلیل تطبیقی مؤلفه‌های تمدن اسلامی در سیره ائمه معصومین علیهم السلام و بیانیه گام دوم انقلاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم قرآن و حدیث، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران.ایران.

2 گروه فقه و مبانی حقوق، واحد یادگار امام خمینی (ره)شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران. ایران

3 گروه علوم قرآن و حدیث، واحد یادگار امام خمینی (ره)شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران. ایران

چکیده

یکی از مهمترین مساعی حکومت اسلامی، تلاش برای تحقق یک نظام متمدن و توسعه یافته است. این موضوع در رهنمون‌های تاریخی- سیاسی ائمه اطهار علیهم السلام به مثابه یکی از متقن‌ترین منابع ایدئولوژیکی- سیاسی تشیع در ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی، مذهبی و حتی امنیتی نظامی در آثار تاریخی شیعه موجود است. از طرفی، بر اساس منویات مقام معظم رهبری در قالب بیانیة گام دوم انقلاب نیز می‌توان رویکردهای نیل به یک نظام سیاسی اسلامی متمدن و توسعه یافته را احصاء نمود. هدف پژوهش حاضر بررسی مولفه‌های تحقق تمدن اسلامی بر اساس دستورالعمل‌های ائمه اطهار (ع) و تطبیق آن بر اساس تأکیدات مقام معظم رهبری در بیانیة گام دوم انقلاب است. سوال اصلی پژوهش عبارت است: «تحقق تمدن اسلامی از دیدگاه ائمه اطهار(ع) با تأکید بر چه مولفه‌هایی صورت خواهد پذیرفت؟ و این موضوع از دیدگاه مقام معظم رهبری در بیانیة گام دوم انقلاب چگونه است؟».یافته‌های پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و استفاده از منابع و اسناد تاریخی اسلامی و کتابخانه‌ای نشان داد مولفه‌های استقلال سیاسی؛ توجه به مردم؛ معنویت و اخلاق؛ علم و آموزش، عدالت و مبارزه با فساد؛ مهمترین عوامل نیل به سوی تمدن نوین اسلامی است که در سیره معصومین علیه‌السلام و بیانیة گام دوم انقلاب اسلامی بدان‌ها تأکید ویژه‌ای شده است. این دو سند معتبر را می‌توان میراث متقن علمی و فرهنگی در راستای نیل به تمدن نوین اسلامی محسوب نمود. نتایج پژوهش نشان داد تأکید براین مؤلفه‌ها، فرآیند اسلامی‌سازی و رشد فرهنگ غنی آن را سهولت بخشیده و به جامعه‌ای متحد و اسلامی مبدل خواهد نمود.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  • قرآن کریم.
  • نهج البلاغه (1402). به تصحیح جعفر شهیدی، تهران: علمی و فرهنگی.
  • امام خمینی، روح الله (1385). صحیفه امام: مجموعه آثار امام خمینی (س): (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها) (نمایه‌ها)، جلد چهارم، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  • مقام معظم رهبری. بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی.
  • ابطحی، سید علیرضا (1403). تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام و ایران. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.
  • ابن‌منظور، محمدبن مکرم (1414). لسان العرب. بیروت: دارالصادر.
  • احمدی، محمدمهدی (1399). تاریخ تمدن و فرهنگ اسلامی. تهران: تیسا.
  • اسماعیلی، حمیدرضا (1403). شناخت نقش مکتب اهل بیت (ع) در تاریخ، فرهنگ و تمدن اسلامی. تهران: اندیشه.
  • امامی خوئی، محمدتقی (1400). تاریخ امپراتوری عثمانی. چاپ پنجم، تهران: سمت.
  • امینی، ابراهیم (1392). عدالت در اسلام. قم: بوستان کتاب.
  • بنائی، علی؛ قاسمی، محمدهادی و پناهی، فائزه (1403). «پیش‌نیازها و پیشران‌های تحقق تمدن نوین اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری». آینده پژوهی انقلاب اسلامی، 5(2)، 70-39.
  • جعفری، ماهرخ (1403). عوامل انحطاط فرهنگی جوامع اسلامی وراه‌های برون رفت از آن از منظر آیات و روایات. تهران: امتداد حکمت.
  • جوادی آملی، عبدالله (1389). شریعت در آینة معرفت. چاپ ششم، تهران: رجاء.
  • جوهری، اسماعیل‌بن حماد (1410). الصحاح فی اللغة والعلوم. بیروت: دار الحضارة العربیه.
  • حسینی، صادق (1398). مبانی فقهی حقوقی قیام عاشورا. تهران: نگاه معاصر.
  • حسینی زنجانی، عزالدین (1399). شرح خطبه حضرت زهرا علیها السلام. تهران: بوستان کتاب.
  • حلوانی، حسین بن محمد (1416). نزهه الناظر و تنبیه الخاطر. قم: مدرسة الإمام المهدی (عج).
  • دورانت، ویل(1401). تاریخ تمدن.ج1، ترجمة مجموعة مترجمان، تهران: علمی و فرهنگی.
  • دورانت، ویل (1400). تاریخ تمدن و تمدن ایران و مشرق زمین. ترجمة حسین کامیاب، چاپ هشتم، تهران: بهنود.
  • دهشیری، محمدرضا (1398). بازشناسی نظام سلطه. تهران: سمت.
  • دیلمی، حسن بن محمد(1408). أعلام‌ الدین‌ فی صفات‌ المؤمنین. قم: آل البیت(ع).
  • رازی، علی بن محمد (1392). کفایه الاثر فی النص علی الائمه الاثنی عشر. ترجمة رضا رفیعی، قم: جمکران.
  • رمضانی، محمود و حاجی‌پور، حسین (1403). «پیشران‌‌های اخلاق سیاسی در شکل‌دهی تمدن نوین اسلامی با تأکید بر دیدگاه‌های آیت‌‌الله خامنه‌ای». مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی، 4(7)، 32-52.
  • زرین‌کوب، عبدالحسین (1402). کارنامه اسلام. چاپ بیست و هشتم، تهران: امیرکبیر.
  • زمانی محجوب، حبیب (1403). «مؤلفه‌های تمدن‌ساز درسیرۀ امام علی (ع) با رویکرد قرآنی». قرآن، فرهنگ و تمدن، 5(1)، 46-75.
  • ساکی، خدیجه و پژوهیده، سید حبیب(1399). بیانیه گام دوم انقلاب خطاب به ملت ایران. تهران: فرهوش.
  • شریفی، سید محسن (1403). «تأثیرات علمی امام جعفر صادق (ع) بر گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی». علم و تمدن در اسلام، 6(21) 103-121.
  • شیخ صدوق، علی بن حسین (1405). صفات الشیعه. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن (1404). الغیبة. بیروت: دارالکتب الاسلامیه.
  • طباطبایی، محمدحسین (1393). تفسیر المیزان. جلد 6، ترجمة سید محمدباقر موسوی همدانی، چاپ هشتم، تهران: امیرکبیر.
  • طبری، محمد بن جریر (1401). تاریخ طبری. جلد سوم، چاپ ششم، بیروت: دارالتراث.
  • عشایری، طه؛ شعاع اردبیلی، مجتبی و جهان پرور، طاهره (1403). جامعه‌شناسی بیانیه گام دوم انقلاب (چشم‌انداز الگوهای اسلامی - ایرانی). تهران: ملرد.
  • فتال نیشابوری، محمدبن احمد (1403). روضه الواعظین.بیروت: دارالتراث العربی.
  • فاضلی، محمدرضا (1403). «ارائه الگوی ایرانی اسلامی کارآفرینی از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای مبتنی بر تمدن اسلامی». مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی، 4(8)، 236-258.
  • فیض کاشانی، ملامحسن (1406). الوافی‌. اصفهان: امام أمیر المؤمنین على (ع).
  • قبادی، آیت (1401). «تبیین تأثیر اندیشه و عملکرد اقتصادی امام علی (ع) بر توسعۀ تمدن اسلامی- با تأکید بر تمدن‌سازی حکومت‌های شیعی». پژوهش‌های تاریخی، 14(2)، 39-56.
  • قمی، شیخ عباس (1400). منتهی الآمال. چاپ یازدهم، تهران: میلاد.
  • گیلانی، عبدالرزاق (1389). مصباح الشریعه. احادیث منسوب به امام جعفر صادق (ع). تهران: پیام حق.
  • محمدیان، علی (1403). مؤلفه‌های تبلیغ کاربردی دین در بینش تمدنی شریعت اسلام مبتنی بر تحلیل اندیشه‌های مقام معظم رهبری». مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 7(2)، 313-340.
  • مجلسی، محمدباقر (1414). بحار الانوار. بیروت: دارالکتب اسلامیه.
  • مجلسی، محمدباقر (1402). حق الیقین. بیروت: دارالکتب اسلامیه.
  • مرتضوی، سیدمحمد (1398). نهضت کلامی در عصر امام رضا (علیه‌السلام). مشهد: آستان قدس رضوی.
  • مطهری، مرتضی (1386). سیری در سیره ائمه اطهار علیهم السلام. چاپ هشتم، تهران: صدرا.
  • معروف الحسینی، هاشم (1389). سیره الائمه اثنی‌عشر. جلد دوم، ترجمه محمد درخشنده، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر.
  • مکی، محمدکاظم (1399). تمدن اسلامی در عصر عباسیان. ترجمة محمد سپهری، تهران: سمت.
  • ملاصدرا، صدرالدین محمد (1383). شرح اصول الکافی. جلد دوم، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
  • موسوی، سیدمختار (1403). تمدن نوین اسلامی ذیل وحدت علم و دین: نگاه الهیاتی به بیانیه گام دوم انقلاب "گامی به سوی آرمان بزرگ انقلاب اسلامی". تهران: دارالکتب السلامیه.
  • نبوی میبدی، مریم السادات و غفورزاده اردکانی، مژده (1403). تحلیل ابعاد اخلاقی بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی (با محوریت نظرات آیت‌الله مصباح‌یزدی). میبد: دانشگاه میبد.
  • نوروزی، محمدجواد (1400). بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی. تهران: سمت.
  • واسعی، سید علیرضا (1403). فلسفه تمدن اسلامی: آسیب‌شناسی تمدن و بایسته‌های اصلاح آن با تاکید بر عهد فروپاشی خلافت عباسی. تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  • وحدت، فرزین (1395). اخلاق اسلامی و شبح مدرنیته. ترجمة عسگر قهرمان‌پور، تهران: چاپخش.
  • هابسون، جان (1399). ریشه‌های شرقی تمدن غربی. ترجمة عبدالله فرهی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  • یوسفی، احمدعلی و جلالی، عبدالله(1402). بیانیه گام دوم؛ اقتصاد مردم‌محور و رسانه. تهران: دین و رسانه.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار