1
گروه حقوق، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
2
گروه حقوق، واحد گنبد کاووس، دانشگاه آزاد اسلامی، گنبد کاووس، ایران.
چکیده
پیشرفت پرشتاب فناوریهای دیجیتال، بهویژه در حوزه رباتیک و هوش مصنوعی، موجب دگرگونیهای گستردهای در عرصههای مختلف زندگی بشر شده است. این تحولات تنها محدود به بهینهسازی فرایندهای صنعتی و اقتصادی نیستند، بلکه چالشهایی بنیادین در حوزههای امنیتی، حقوقی و سیاسی پدید آوردهاند. رباتها با برخورداری از قابلیتهایی نظیر یادگیری خودکار، تصمیمگیری مستقل و تعامل هوشمند، به کنشگرانی نوظهور در روابط انسانی تبدیل شدهاند. این وضعیت، پرسشهایی اساسی را در حقوق کیفری مطرح میکند؛ از جمله حدود مسئولیت کیفری در قبال اعمال رباتها و امکان شناسایی شخصیت حقوقی برای آنها. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر، بررسی خلأهای موجود در نظام حقوق کیفری در مواجهه با جرائم نوپدید ناشی از عملکرد رباتها، و تبیین ضرورت بازنگری در قواعد تقنینی موجود است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و بررسی اسناد و منابع حقوقی داخلی و بینالمللی، به تحلیل ابعاد مختلف مسئولیت کیفری در حوزه فناوریهای نوین میپردازد. نتایج بررسیها نشان میدهد که نظامهای حقوقی فعلی عمدتاً فاقد سازوکارهای مشخص برای پاسخگویی به جرائم ناشی از عملکرد مستقل رباتها هستند. همچنین، فقدان معیارهای روشن برای انتساب مسئولیت کیفری، موجب بروز خلأهای جدی در فرآیند عدالت کیفری میشود. برای حفظ حاکمیت قانون و امنیت عمومی در عصر هوش مصنوعی، تدوین چارچوبهای نوین حقوقی با در نظر گرفتن ویژگیهای منحصربهفرد رباتها، امری ضروری و اجتنابناپذیر است. نهادینهسازی این قواعد میتواند ضمن پاسخگویی مؤثر به تهدیدهای فناورانه، از سوءاستفاده و آسیبهای احتمالی جلوگیری کند.