حاکمیت ملی، مصلحت و امنیت ملی در فقه سیاسی امام خمینی(ره)؛ چارچوبی برای مواجهه با تهدیدات نوین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم سیاسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران.

2 گروه روابط بین الملل، واحد پرند، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 گروه علوم سیاسی، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران.

چکیده

مساعی نویسندگان در پژوهش حاضر، تبیین نسبت میان حاکمیت ملی، مصلحت و امنیت ملی در فقه سیاسی امام خمینی(ره) و استخراج یک چارچوب نظری منسجم برای مواجهه نظام اسلامی با تهدیدات نوین امنیتی است. پرسش اصلی پژوهش این است که نظریه مصلحت در فقه سیاسی امام خمینی(ره) چگونه به بازتعریف مفهوم حاکمیت ملی انجامیده و چه کارکردی در تأمین امنیت ملی در برابر تهدیدات نوین دارد؟ فرضیه پژوهش دلالت بر این موضوع دارد که نظریه مصلحت در اندیشه امام خمینی(ره) با ایجاد انعطاف‌پذیری فقهی در سطح حکمرانی، امکان تقدم ملاحظات امنیت ملی و حفظ کیان نظام اسلامی را در چارچوب شریعت فراهم کرده و بدین‌وسیله مفهوم حاکمیت ملی را به شکلی پویا و کارآمد بازتعریف می‌کند. یافته‌های پژوهش با استفاده از روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر تحلیل اسنادی (است که با بهره‌گیری از منابع فقهی، آثار و بیانات امام خمینی(ره) و ادبیات نظری حوزه امنیت ملی) و چارچوب نظری تلفیقی فقه سیاسی شیعه با رویکردهای امنیت‌محور در نظریه حاکمیت (به‌گونه‌ای که مصلحت به‌مثابه متغیر واسط، پیونددهنده شریعت اسلامی باالزامات امنیت ملی و مقتضیات نظم بین‌المللی تلقی می‌شود) نشان می‌دهد که در فقه سیاسی امام خمینی(ره)،حاکمیت ملی مفهومی مطلق و ایستا نیست، بلکه در پرتو مصلحت نظام و حفظ امنیت ملی، قابلیت بازتفسیر و اولویت‌بندی دارد.همچنین نظریه مصلحت امکان تصمیم‌گیری فقهی در شرایط تهدیدات نوین نظیر تحریم‌های فراگیر، جنگ شناختی و فشارهای بین‌المللی را فراهم می‌سازد. افزون بر این، مصلحت به‌عنوان سازوکار تنظیم رابطه میان اراده عمومی، شریعت و امنیت ملی، نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری نظام اسلامی ایفا می‌کند.در نهایت، این نظریه ظرفیت تبدیل‌شدن به یک الگوی بومی تصمیم‌سازی امنیتی را داراست. نتیجة پژوهش حاکی از آن است که نظریه مصلحت در فقه سیاسی امام خمینی(ره) می‌تواند مبنایی نظری و عملی برای بازتعریف حاکمیت ملی و مواجهه فعال و مشروع نظام اسلامی با تهدیدات نوین امنیتی فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها